دفتر اول مثنوی معنوی با بیت «بشنو این نی چون شکایت می‌کند/ از جدایی‌ها حکایت می‌کند» آغاز می‌شود. این «نی» استعاره از خود مولانا است که به عنوان انسانی آگاه که نیستان عالم معنا را درک کرده، خود را اسیر این جهان مادی می‌بیند و از دوری از اصل وجودی خویش شکایت می‌کند.